Projekt finansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Fundusz Promocji Kultury – w ramach programu rządowego „Ochrona zabytków archeologicznych”.
Cel projektu
Celem projektu jest opracowanie i publikacja pełnej monografii prezentującej wyniki badań archeologicznych cmentarzyska w Grabicach – jednego z największych obiektów tego typu z okresu wpływów rzymskich między środkową Łabą a Bugiem, a zarazem największego na obszarze występowania kultury luboszyckiej rozwijającej się nad środkową Odrą. Opracowanie obejmuje zarówno katalog zespołów grobowych, jak i analizy, klasyfikacje oraz interpretacje źródeł. Projekt porządkuje i rozwija wieloletnie badania prof. Grzegorza Domańskiego.
Publikacja ukaże się w wersji drukowanej oraz zostanie bezpłatnie udostępniona on-line w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN), zapewniając otwarty dostęp do wyników badań.
Badania wykopaliskowe
Stanowisko w Grabicach odkryto w 1881 r.; pierwsze groby odsłonięto w 1888 r. i 1892 r. (m.in. dzięki pracom H. Jentscha i M. Weigla). Po kilkudziesięcioletniej przerwie kompleksowe prace w regionie wznowił w 1964 r. wrocławski ośrodek PAN, a badania wykopaliskowe na cmentarzysku prowadzono w latach 1970–2004. Łącznie odsłonięto 440 grobów i fragment cmentarzyska warstwowego, przebadano ok. 1,985 ha dostępnego obszaru; datowanie użytkowania nekropoli mieści się między połową II w. a 3. ćwiercią IV w. n.e. (z możliwym młodszym, pojedynczym pochówkiem szkieletowym). Długofalowy charakter eksploracji (od końca XIX w. po początek XXI w.) czyni Grabice jednym z najdłużej badanych zespołów funeralnych w regionie Dolnych Łużyc.
Kluczowy wkład w rozpoznanie i dokumentację nekropolii wniósł prof. Grzegorz Domański, który przez kilkadziesiąt lat systematycznie prowadził kwerendy, badania terenowe i opracowania materiałów związanych ze stanowiskiem. Jego prace stanowią fundament opracowania cmentarzyska w Grabicach.
Znaczenie projektu
Stanowisko w Grabicach dostarcza blisko połowy materiałów grobowych tej jednostki kulturowej, co plasuje je wśród podstawowych punktów odniesienia dla późnego okresu wpływów rzymskich w Europie Środkowej. Jednowarstwowy w dominacji charakter i duża liczba zespołów sprzyjają rekonstrukcjom relacji czasowo-przestrzennych, badań podziałów według płci i wieku, a także rekonstrukcjom struktur rodzinno-rodowych. Bogaty zestaw ozdób, elementów stroju i narzędzi, w tym liczne artefakty żelazne i brązowe, wspiera analizy metalurgii i przepływu wzorców, zwłaszcza w kontekście dużych ośrodków wytopu żelaza w środkowej Europie.
